บทที่ 14: โปรเจ็กต์ 4 — ลำโพง Passive Radiator + DSP/EQ

บทที่ 14: โปรเจ็กต์ 4 — ลำโพง Passive Radiator + DSP/EQ

ศัพท์สำคัญประจำบท

ศัพท์หลักที่ต้องเข้าใจก่อน

คำศัพท์	ความหมายแบบสั้น	ใช้กับงานลำโพงอย่างไร	ตัวอย่าง/ข้อควรระวัง
Passive Radiator (PR)	แผ่นสั่นแทนพอร์ต (ไม่มีรู)	ทำเบสในตู้เล็ก ลดเสียงลม	ต้องเลือก PR ที่ Xmax พอ
Fb / Tuning	ความถี่จูนของ PR/ตู้	กำหนดว่าเบสพุ่งตรงไหน	จูนสูงไป = boom ไม่ลึก
Added Mass	การเพิ่มน้ำหนักที่ PR	ใช้ปรับ Fb ให้ต่ำลง	เพิ่มมากไปทำให้แห้ง/ช้า
DSP / EQ	การปรับเสียงด้วยดิจิทัล	แก้ room mode/โทน	Boost มาก = กิน headroom
PEQ	EQ แบบปรับจุดและความกว้าง	ตัด peak เฉพาะจุด	ตัดผิดจุดทำให้เสียงบาง

ศัพท์เสริมที่จะเจอในบท

คำศัพท์	ความหมายแบบสั้น	ใช้กับงานลำโพงอย่างไร	ตัวอย่าง/ข้อควรระวัง
Room Modes	ความถี่ที่ห้องบวม/หาย	เป็นสาเหตุ boom ในห้อง	ต้องวัดก่อนค่อยจูน
House Curve	เส้นเป้าหมายการฟัง	ใช้ตั้งโทนให้ฟังเพลิน	อย่าพยายาม flat 100% ในห้อง
Near-field / Far-field	วัดใกล้/ไกลดอก	ช่วยแยกผลตู้กับผลห้อง	วัดไกลในห้องจะโดน room mode

เปิดบท: Passive Radiator คืออะไร

Passive Radiator (PR) คือ “พอร์ตที่ไม่มีรู” — ใช้แผ่นกระจายเสียงที่ไม่มี voice coil/magnet แทนรูพอร์ต ถูกดันโดย cone ผ่านอากาศในตู้ PR ไม่มี chuffing (เสียงลม) และไม่มีรูที่ฝุ่น/แมลงเข้า

ข้อดี: ไม่มี chuffing / ไม่มีรู / ดูสวย ข้อเสีย: ต้องปรับ mass (น้ำหนัก) / แพงกว่าพอร์ต / Xmax ต้องสูงพอ

ภาพที่ 14.1 แผนภาพบล็อก PR+DSP: มือถือ → BT → DSP+Amp (crossover+bass boost+EQ+limiter) → Full-Range + Passive Radiator | แบต 2S → BMS 2S → จ่ายไฟ

ปรับ Mass ของ PR

PR ต้องมี mass ที่ tuning frequency ถูกต้อง (เช่น 35Hz)

• ใส่ washer, clay, putty บน PR
• วัด resonance: แขวน PR ด้วยยางยืด ตีแล้วฟัง / ใช้ REW
• เพิ่ม mass จน resonance = Fb ที่ต้องการ

DSP/EQ ในโปรเจ็กต์นี้

ใช้ MiniDSP 2×4 HD (~4000฿) หรือ Dayton DSP-LF (~2000฿):

• PEQ แก้ room modes
• High shelf boost แหลมถ้าลำโพง dull
• Low shelf cut เบสถ้า boom
• Crossover ถ้าใช้หลายดอก

รายการอะไหล่

ชิ้นส่วน	ราคา (บาท)
ดอก 4–5 นิ้ว full-range 4Ω	200–600
PR ขนาดเดียวกับดอก หรือใหญ่กว่า	150–400
TPA3116D2 บอร์ด	159–399
MiniDSP 2×4 HD	3500–4500
แบต 2S + BMS	200–400
ตู้ + damping	200–500
รวม	4000–6000

อาการเสียที่เจอบ่อย

อาการ	สาเหตุ	วิธีตรวจ	ค่าปกติ	ค่าผิด	แก้
เบส boom แต่ไม่ลึก	PR tuning สูงเกิน / mass น้อยเกิน	วัด Fb ด้วย REW impedance	Fb ≤ Fs×0.9	Fb > Fs	เพิ่ม mass
เบสแห้ง	PR tuning ต่ำเกิน / mass มากเกิน	วัด Fb ด้วย REW impedance	Fb ≥ Fs×0.7	Fb < Fs×0.6	ลด mass
PR สั่นมากจนแตก	Xmax ของ PR ต่ำเกิน / กำลังสูงเกิน	ดู PR excursion ที่ volume สูง	PR excursion < Xmax PR	PR กระแทกขอบ	ใช้ PR ที่ Xmax สูงกว่าดอก / ลดกำลัง
เบส muddy	EQ boost ต่ำมาก / room modes	วัด response ด้วย REW	±3 dB ที่ 40–100Hz	peak >+6 dB ที่ 60–80Hz	ใช้ PEQ cut

สรุปบทที่ 14

1. PR = พอร์ตไม่มีรู — ไม่ chuffing ไม่มีฝุ่นเข้า
2. ต้องปรับ mass ให้ tuning frequency ถูกต้อง
3. PR Xmax ต้อง ≥ ดอก active
4. DSP/EQ (MiniDSP) ช่วยจูน response ให้ flat
5. ใช้ REW วัด response ก่อน/หลัง EQ → รู้ว่าจูนถูก

แบบฝึกหัด

1. ถ้า PR resonance วัดได้ 45Hz แต่ต้องการ Fb=35Hz → เพิ่มหรือลด mass? (เฉลย: เพิ่ม mass → resonance ลง)
2. ทำไม PR ถึงต้องมี Xmax ≥ ดอก active? (เฉลย: PR ต้องขยับเท่ากับดอกที่ผลักอากาศ)
3. MiniDSP PEQ ที่ 200Hz -3dB Q=2 ทำอะไร? (เฉลย: ลด boom ที่ 200Hz แคบ)

---